موجز ۱ از ۷ · ۲ دقیقه
جبرگرایی در برابر اراده‌ی آزاد
اگر تا به حال بازی ویدئویی انجام داده باشید، احتمالاً با ساختار معمولی که در آن مسیر ماجراجویی‌تان را خودتان انتخاب می‌کنید آشنا هستید. شخصیت شما وارد یک بار می‌شود و با متصدی عبوسی روبه‌رو می‌شود؛ این متصدی یک شخصیت غیرقابل‌بازی یا ان‌پی‌سی است که گفت‌وگویی ازپیش‌برنامه‌ریزی‌شده با شما انجام می‌دهد. سپس حق انتخابی به شما داده می‌شود. آیا می‌خواهید بنشینید و تمام داستان را بشنوید؟ یا می‌خواهید از آنجا بروید؟
کارهای متصدی بار را انتخاب شما تعیین می‌کند. خلاصه اینکه شما اراده‌ی آزاد دارید؛ اما متصدی بار اراده‌ی آزاد ندارد. متصدی بار مطابق مسیرهای برنامه‌نویسی‌شده‌ای رفتار خواهد کرد که انتخاب شما تعیین می‌کند. مسئله‌ی اراده‌ی آزاد شبیه همین سناریو است؛ با این تفاوت که پرسش این است: آیا انسان‌ها شخصیت‌های غیرقابل‌بازی هستند یا ما کنشگران سرنوشت خودمان هستیم؟
به گفته‌ی برایان گرین، فیزیک‌دان، ممکن است اراده‌ی آزاد سراسر توهمی عظیم باشد؛ اراده‌ی آزاد در واقع فقط احساس انتخاب کردن است. هرچند این احساس واقعی است، خود انتخاب را قوانین فیزیک تعیین می‌کنند، نه عاملیت خودمان.
این توهم عظیم نامی دارد: جبرگرایی. جبرگرایی را می‌توان به شیوه‌های مختلف توصیف کرد؛ چه در قالب قوانین انعطاف‌ناپذیر فیزیکی حاکم بر ذرات و انرژی، چه در قالب زنجیره‌ی رویدادها مانند دومینوهای در حال افتادن، و چه در قالب رقص پیچیده‌ی ژن‌ها و زیست‌شناسی. اما همه‌ی این توصیف‌ها حاکی از آن هستند که آینده از پیش نوشته شده است؛ گویی عروسک‌گردانی نخ‌های وجود ما را می‌کشد.
پیش از آنکه بیش از حد در جبرگرایی عمیق شویم، بیایید پیچیدگی مفهومی را که جبرگرایی به آن می‌پردازد بپذیریم. تعریف «اراده‌ی آزاد» مانند گرفتن دود است؛ از میان انگشتانمان می‌گریزد. آیا اراده‌ی آزاد به توانایی انتخابی متفاوت در شرایط یکسان بستگی دارد؟ یا بیشتر به قصد آگاهانه‌ای مربوط می‌شود که اعمال ما را هدایت می‌کند؟ این یک معماست؛ و به نظر نمی‌رسد کسی قطعه‌ی نهایی آن را در اختیار داشته باشد.
لایه‌ی دیگری از این بحث پیچیده، به انگیزه‌های پشت آن مربوط می‌شود. بسیاری می‌کوشند با قرار دادن اراده‌ی آزاد در جایگاه سنگ بنا، دین یا اخلاق خود را اعتبار ببخشند. هرچه در بررسی جبرگرایی در برابر اراده‌ی آزاد پیش می‌رویم، بیایید به این انگیزه‌های گوناگون و سوگیری‌های احتمالی‌ای که وارد بحث می‌کنند توجه داشته باشیم. شروع می‌کنیم.