موجز ۱ از ۸ · ۳ دقیقه
درست پیش از انفجار، کارکنان چرنوبیل در حال انجام یک آزمایش ایمنی بودند.
در سال ۱۹۸۶، نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در اوکراین شوروی، سومین نیروگاه قدرتمند جهان بود. مقامات برای اسکان انبوه کارکنان نیروگاه، شهر پریپیات را در دو کیلومتری نیروگاه ساختند. زندگی در این «شهر هسته‌ای» پرجنب‌وجوش با جمعیتی ۴۵٬۰۰۰ نفری، با معیارهای شوروی مجلل بود: گوشت و لبنیات در فروشگاه‌ها پیدا می‌شد؛ شهر دو استخر شنا و یک پیست اسکیت روی یخ داشت. این منظره‌ی دل‌انگیز پس از ۲۶ آوریل از هم پاشید؛ مجموعه‌ای از انفجارها واحد چهار چرنوبیل را که چهارمین رآکتور هسته‌ای نیروگاه در آن قرار داشت، در هم کوبید.
برای درک واقعی ابعاد این فاجعه، آشنایی با نحوه‌ی کار رآکتورهای هسته‌ای مفید است. نخست اینکه رآکتورها برای تولید گرما ساخته شده‌اند. این گرما آب را به بخار تبدیل می‌کند و توربین‌ها را برای تولید برق به حرکت درمی‌آورد. رآکتورها از طریق فرایندی به نام شکافت، گرما تولید می‌کنند. شکافت زمانی رخ می‌دهد که هسته‌ی یک اتم به اجزای کوچک‌تری تقسیم شود. هنگام شکافت، انرژی و ذرات زیراتمی کوچکی به نام نوترون آزاد می‌شوند.
می‌توانیم با واداشتن یک نوترون به برخورد با هسته‌ی اتمی دیگر، شکافت ایجاد کنیم؛ اما بدون وجود نوترون‌هایی که قبلاً از اتم اولیه‌ی خود آزاد شده‌اند، نمی‌توانیم این کار را انجام دهیم. هسته‌ی برخی اتم‌ها، مانند اورانیوم-۲۳۵، به‌شدت ناپایدار است. این هسته‌ها به‌طور طبیعی تمایل به شکافت دارند تا بتوانند به بخش‌های کوچک‌تر و پایدارتری تقسیم شوند. این شکافت طبیعی می‌تواند یک واکنش زنجیره‌ای را آغاز کند؛ نوترون‌های آزادشده با اتم‌های دیگر برخورد می‌کنند، اتم‌ها را می‌شکافند و نوترون‌های بیشتری آزاد می‌کنند. فشرده‌کردن اتم‌های اورانیوم-۲۳۵ در کنار هم در میله‌های سوخت، دقیقاً چنین واکنش زنجیره‌ای را ایجاد می‌کند. اما مشکلی وجود دارد: نوترون‌ها چنان سریع حرکت می‌کنند که احتمال برخوردشان با اتم‌های دیگر اورانیوم کم است.
نیروگاه‌های هسته‌ای برای کندکردن نوترون‌ها و در نتیجه افزایش واکنش‌پذیری، از موادی مانند آب و گرافیت استفاده می‌کنند. نیروگاه‌های هسته‌ای برای کنترل توان واکنش، میله‌های کنترلی هم دارند که از موادی مانند بور ساخته شده‌اند و نوترون‌ها را جذب می‌کنند. این میله‌ها وارد قلب رآکتور می‌شوند؛ تنظیم عمق میله‌های کنترل، توان واکنش را تنظیم می‌کند. در همین حال، سیال خنک‌کننده در خود رآکتور گردش می‌کند و دمای کلی رآکتور را تعدیل می‌کند. پس در ۲۶ آوریل درون واحد چهار چه اتفاقی افتاد؟ خب، به‌طرزی باورنکردنی، اپراتورها داشتند روی همین سامانه یک آزمایش ایمنی انجام می‌دادند.
اگر برق چرنوبیل قطع می‌شد، همچنان برای پمپاژ سیال خنک‌کننده به درون رآکتور و جلوگیری از داغ‌شدن بیش‌ازحد رآکتور، برق لازم بود. مولدهای دیزلی برای این کار آماده بودند؛ اما راه‌افتادن مولدها ۴۵ ثانیه طول می‌کشید که تأخیری خطرناک بود. اما توربین‌های بخار چرنوبیل پس از قطع برق بلافاصله متوقف نمی‌شدند؛ بنابراین ممکن بود چرخش‌های رو به توقف توربین‌ها، برق کافی برای پوشش فاصله‌ی ۴۵ ثانیه‌ای تا برقراری دوباره‌ی برق تولید کنند. هدف آزمایش، تأیید این امکان بود.