مقدمه · کتاب «اسلحه، میکروب و فولاد» نوشتهی جرد دایموند
نگاهی کوتاه به تاریخ واگرایی انسانها
تاریخنگاران در مقیاسهای متفاوتی کار میکنند. بعضی تمام دوران کاری خود را به یک نبرد اختصاص میدهند. بعضی دورههایی را بررسی میکنند که چند دهه را در بر میگیرند. بعضی دیگر روی موضوعاتی کار میکنند که قرنها و هزارهها را در بر میگیرند، مانند تاریخ نظامهای اقتصادی و ادیان جهان.
دامنهی کار جرد دایموند، زیستشناس، جغرافیدان و تاریخنگار، حتی گستردهتر است. از دید دایموند، برای تشخیص «گستردهترین الگوی تاریخ» باید تا حد ممکن از جزئیات فاصله بگیرید. دایموند استدلال میکند که برای روایت کامل داستان بشریت، باید از حدود ۱۳٬۰۰۰ سال پیش آغاز کنید. مضمون فراگیر این داستان واگرایی است. در ۱۱٬۰۰۰ سال پیش از میلاد، هر جامعهای شبیه جامعهی دیگر بود. انسانهای ساکن پرو، لهستان و پاپوآ گینهی نو امروزی بیشتر وجه اشتراک داشتند تا تفاوت: همهی این انسانها شکارچیگردآورندگانی بودند که هنوز خط نداشتند و از ابزارهای سنگی استفاده میکردند.
حالا به سال ۱۴۹۲، سال نخستین سفر کلمب، برویم؛ این بار تفاوتها هستند که به چشم میآیند. در استرالیا، آفریقای جنوب صحرا و بخش بزرگی از قارهی آمریکا، زندگی به شیوهی شکارچیگردآورندگان همچنان رایج بود. اما پهنهی خشکی اوراسیا میان پرتغال و ژاپن، اکنون میزبان تمدنهایی با حکومتهای دولتی، خط، ابزارهای آهنی، سلاحهای گرم و ارتشهای دائمی بود. این پیشرفتها به دولتهای اوراسیایی، و بهویژه دولتهای اروپایی، امکان داد بقیهی جهان را فتح کنند. چرا تاریخ اینگونه پیش رفت؟ چرا جوامع انسانی تا این حد از یکدیگر فاصله گرفتند؟
چرا اوراسیاییها استرالیاییها، آمریکاییها و آفریقاییها را مغلوب کردند؛ نه برعکس؟ اینها پرسشهایی هستند که دایموند در کتاب «اسلحه، میکروب و فولاد» در پی پاسخ دادن به آنهاست. اینجا نمیتوانیم همهی جنبههای استدلال دایموند را پوشش دهیم. در این خلاصهی بسیار کوتاه، بر چیزی تمرکز خواهیم کرد که دایموند علت ریشهای واگرایی بشریت میداند: کشاورزی.