موجز ۱ از ۴ · ۴ دقیقه
ایمنی، التهاب و مغز
زوال عقل، افسردگی، اضطراب و از دست دادن حافظه چه وجه مشترکی دارند؟ همگی بر اثر فرایندهای مهارنشده‌ی التهاب و خودایمنی ایجاد می‌شوند. نه‌تنها این، بلکه همه‌ی این مشکلات را می‌توان با شناسایی و حذف عوامل محرک زمینه‌ای درمان کرد. بیایید ببینیم این فرایند چگونه عمل می‌کند.
البته وظیفه‌ی دستگاه ایمنی محافظت از بدن شما در برابر مواد بیگانه است؛ یعنی مهاجمان مضری که به بدن شما آسیب می‌رسانند. دستگاه ایمنی سالم می‌تواند میان سلول‌های خود بدن و تهدیدهای بیرونی تمایز بگذارد و اطمینان حاصل کند که فقط خطرهای واقعی هدف قرار می‌گیرند.
اما وقتی این دستگاه درست کار نمی‌کند، چه اتفاقی می‌افتد؟ خودایمنی وضعیتی است که در آن دستگاه ایمنی سلول‌های سالم شما را با مهاجمان اشتباه می‌گیرد و به سلول‌های سالم حمله می‌کند.
این وضعیت به التهاب در سلول‌ها و بافت‌های مربوط منجر می‌شود و حتی می‌تواند باعث شود دستگاه ایمنی شما این سلول‌ها را نابود کند، اگر دستگاه ایمنی تصور کند که این سلول‌ها آسیب دیده‌اند.
پس همه‌ی این‌ها از کجا آغاز می‌شود؟ اغلب به دلیل وجود مواد بیگانه، سموم محیطی یا غذاهایی آغاز می‌شود که یا شما شخصاً به آن‌ها حساسیت دارید یا این غذاها به‌طور کلی ناسالم هستند.
متأسفانه دنیای امروز بدن شما را در معرض بسیاری از این آسیب‌ها و حملات قرار می‌دهد. این عوامل آسیب‌زا می‌توانند دستگاه ایمنی شما را به‌طور مزمن تحریک‌شده نگه دارند؛ یعنی دستگاه ایمنی دائماً بیش‌فعال می‌ماند. علائم مغزی مانند مه مغزی، مشکلات حافظه و حتی اضطراب و افسردگی نشان می‌دهند که التهاب در مغز در حال وقوع است و عملکرد درست مغز را مختل می‌کند.
پس اصلاً این مواد چگونه وارد مغز شما می‌شوند؟ بیایید نگاه گسترده‌تری به بقیه‌ی بدن شما بیندازیم. اول، روده‌ی شما را بررسی می‌کنیم. دستگاه روده‌ای شما برای انجام کاری دشوار و حساس تکامل یافته است؛ این دستگاه به شما امکان می‌دهد تمام مواد مغذی موردنیاز بدن برای ادامه‌ی فعالیت را جذب کنید و در عین حال جلوی ورود مواد مضر یا غیرضروری را می‌گیرد.
روده‌های شما پوششی مخاطی و نیمه‌تراوا دارند که نقش این صافی را ایفا می‌کند. اما در بعضی افراد، پوشش مخاطی آسیب می‌بیند و بیش‌ازحد تراوا می‌شود؛ این وضعیت سندرم روده‌ی نشت‌کننده نام دارد. روده‌ی نشت‌کننده موادی مانند باکتری‌ها و سموم را عبور می‌دهد که نباید عبور دهد.
اما بدن شما سازوکار محافظتی دیگری هم برای محافظت از مغز دارد: سد خونی‌ـ‌مغزی. درست مانند پوشش روده، سد خونی‌ـ‌مغزی شما نوعی صافی است که فقط به موادی اجازه‌ی ورود می‌دهد که قرار است از آن عبور کنند؛ این سد مانند پارچه‌ی صافی پنیر با بافتی بسیار ریز، مواد عبوری را صاف می‌کند. مغز شما حساس و مهم است؛ بنابراین این صافی حتی از صافی روده‌ی شما هم ریزتر و گزینشی‌تر است و در سطح مولکولی عمل می‌کند و جلوی هر چیزی را که لازم نیست می‌گیرد.
اما این صافی هم می‌تواند آسیب ببیند؛ این وضعیت را گسست سد خونی‌ـ‌مغزی می‌نامند. وقتی این اتفاق می‌افتد، ماده‌ی بیگانه می‌تواند آزادانه وارد بافت مغز شما شود. سپس بدن شما شروع به فعال کردن همان پاسخ ایمنی می‌کند که پیش‌تر درباره‌اش صحبت کردیم. بافت مغز ملتهب می‌شود و شروع به از دست دادن عملکردش می‌کند؛ در نتیجه، با آسیب دیدن تدریجی بافت، علائمی ایجاد می‌شوند که به‌آرامی بدتر می‌شوند.
برای بسیاری از افراد، تصور آسیب دیدن مغز به‌ویژه ترسناک است. یکی از دلایل این ترس، این احساس است که چنین آسیبی واقعاً دائمی است. دانشمندان قبلاً باور داشتند که ما تعداد ثابتی سلول مغزی داریم؛ وقتی این سلول‌ها از بین می‌رفتند، برای همیشه از بین رفته بودند. هرچند سلول‌های مغزی شما قطعاً ارزشمند هستند و سزاوار محافظت دقیق شما هستند، یافته‌های علمی جدیدتر نشان داده‌اند که بازسازی سلول‌های مغزی ممکن است. این موضوع تا حدی امید می‌دهد که بازگرداندن عملکرد آسیب‌دیده‌ی مغز، یعنی ترمیم مغز، ممکن است.
اما پیش از آنکه بتوانیم مغز را ترمیم کنیم، باید به مشکلات زمینه‌ای که باعث آسیب شده‌اند رسیدگی کنیم. باید روده‌ی نشت‌کننده را برطرف کنیم، سد خونی‌ـ‌مغزی را بازسازی کنیم و در نهایت سموم آسیب‌زایی را حذف کنیم که از ابتدا باعث مشکل شده‌اند.
پس چگونه بفهمیم آیا این فرایندهای خطرناک خودایمنی وجود دارند؟ در بخش بعد به این موضوع می‌پردازیم.