فلسفه سه بُعد اصلی دارد

برای ترسیم تاریخ فلسفه، باید بفهمیم فلسفه چیست، چطور کار می‌کند و می‌خواهد به چه چیزی برسد. پس فلسفه چیست؟ متأسفانه تعریفی که همه قبول داشته باشند وجود ندارد؛ فیلسوف‌ها به سخت‌گیری و اهل جدل بودن بدنام‌اند. اما اگر کمی فکر کنیم، می‌توانیم به توصیفی رضایت‌بخش برسیم.

اول اینکه انسان‌ها، به زبان فلسفی، موجوداتی متناهی‌اند: جاندارانی فانی که بخش محدودی از فضا و زمان را اشغال کرده‌اند. و برخلاف جانوران دیگر، ما از این محدودیت‌ها باخبریم. مثلاً سگ یا شیر از قبل چیزی درباره‌ی مرگ خودش نمی‌داند. فقط در لحظه‌ی حال زندگی می‌کند. اما انسان‌ها با آگاهی از اینکه خودشان و عزیزانشان ناگزیر خواهند مرد زندگی می‌کنند. این سایه‌ی مرگ وادارمان می‌کند فکر کنیم با فرصت کوتاهمان روی زمین چه کنیم. ترسی عمیق هم در ما می‌کارد: ترس از دست‌دادن عزیزان، ترس از ناشناخته، ترس از هیچ‌شدن. این اضطراب نمی‌گذارد زندگی‌ای کاملاً خرسند، پر از عشق و رضایت، داشته باشیم.

از همان آغاز، فلسفه و دین کوشیده‌اند کمکمان کنند بر این ترس غلبه کنیم، اما هرکدام راهی کاملاً متفاوت می‌روند. دین، و به‌ویژه مسیحیت، وعده می‌دهد با ایمان، ما را از ترس مرگ نجات بدهد. اگر به خدا ایمان داشته باشیم، او ما را به بهشت راه می‌دهد و نجاتمان می‌دهد؛ جایی که تا ابد عزیزانمان را دوباره می‌بینیم. فلسفه، در مقابل، وعده می‌دهد با تکیه بر منطق و استدلال خودمان نجاتمان بدهد. فلسفه با کوشش برای فهم خودمان، دیگران و دنیایی که در آن زندگی می‌کنیم، امید دارد بر اضطراب مرگ چیره شود.

برای رسیدن به این هدف، اندیشه‌ی فلسفی سه مرحله دارد. مرحله‌ی اول نظریه است. این مرحله یعنی فکر عمیق درباره‌ی ماهیت واقعیت. اما شناخت ما از واقعیت از صافی ابزارهایی می‌گذرد که برای فهمش به کار می‌بریم؛ پس نظریه خودِ آن ابزارها را هم بررسی می‌کند. علت پدیده‌های طبیعی را چطور دقیق مشخص کنیم؟ از چه راه‌هایی می‌توانیم یک گزاره را «درست» ثابت کنیم؟ این پرسش‌ها بخش دوم نظریه را می‌سازند.

مرحله‌ی دوم اخلاق است. این بخش عملی‌تر است و به انسان می‌پردازد. به‌ویژه می‌پرسد چطور باید رفتار کنیم و کنار هم زندگی کنیم.

مرحله‌ی سوم حکمت یا رستگاری است. این هدف نهایی دین و فلسفه است و می‌پرسد زندگی معنایی دارد یا نه، و اگر دارد، آن معنا چیست؛ و چطور می‌توانیم زندگی رضایت‌بخشی داشته باشیم، رها از ترس خفه‌کننده‌ی مرگ. و یکی از اولین فلسفه‌هایی که از این نظام سه‌مرحله‌ای استفاده کرد، رواقی‌گری بود.