موجز ۱ از ۶ · ۲ دقیقه
زمانسنجی و توالت از عصر حجر
ساعت ۹:۳۰ صبح یک یکشنبه است و ساعت زنگدار بیدارتان میکند. دلتان میخواهد کمی بیشتر بخوابید، اما ساعت دوباره با صدایی آزاردهنده زنگ میزند و با بیمیلی از رختخواب بیرون میآیید. امروز ساعتها بیتردید ضربآهنگ زندگی ما را تعیین میکنند؛ اما خودِ زمانسنجی چیزی است که ریشهاش به عصر حجر میرسد. در واقع قدیمیترین تقویم جهان ۳۰٬۰۰۰ سال قدمت دارد. این تقویم را در لو پلاکار، در منطقهی دوردونی فرانسه، پیدا کردند و از استخوان عقاب ساخته شده. روی سطحش مجموعهای از خطهای کوتاه کنده شده که بزرگشدن ماه را از هلال نو تا ماه کامل نشان میدهد.
این شیوهی نسبتاً ابتدایی زمانسنجی در برابر آنچه مصریهای باستان ساختند چیزی به حساب نمیآید. آنها با ساعت آفتابی میتوانستند از روی سایهی یک میله ساعت تقریبی را بگویند. شبها هم میتوانستند حرکت ستارههای دکان را دنبال و ثبت کنند؛ ستارههایی که درست پیش از سپیدهدم در افق شرقی پیدا میشوند و هر روز یک درجه از شرق به غرب جابهجا میشوند. این کار به مصریها امکان میداد هم روز هفته را تعیین کنند و هم ساعت تقریبی شب را.
اما برگردیم به برنامهی صبح خودمان: ساعت ۹:۴۵ است و بعد از اینکه خودمان را از تخت بیرون کشیدیم، پیش از صبحانه سری به توالت میزنیم. توالت اصلاً چقدر قدمت دارد؟ توالت هم در عصر حجر ریشه دارد، فقط نه به شکلی که تصور میکنیم. بهداشت شهری در عصر حجر چندان پیشرفته نبود. در چاتالهویوک ترکیه، باستانشناسان شواهدی پیدا کردهاند که نشان میدهد ۹٬۵۰۰ سال پیش، بهداشت عملاً یعنی انباشتن فضولات انسانی در حیاط. حدود ۴٬۵۰۰ سال پیش اما، سامانههای پیشرفتهی بهداشتی در شهرهای تمدن هاراپا، در پاکستان امروزی، پیدا شدند. فاضلاب داشتند، وسیلهی پاککردن، آب برای شستوشو و حتی نشیمنگاه.
حالا که از توقف در توالت فارغ شدیم، وقت صبحانه است. به آشپزخانه میرویم و تاریخ صبحانه را بررسی میکنیم.